PE 300, PE 500 ve PE 1000 Farkı: Hangi Levha Hangi İş İçin?

Kısa cevap: PE 300 PE 500 PE 1000 Farkı: PE 300, PE 500 ve PE 1000 aynı polimerin, polietilenin üç kalitesidir; aralarındaki fark molekül ağırlığıdır. PE 300 (HDPE) kolay kaynaklanır; tank, kanal ve kimyasal ortamdaki gövdeler içindir. PE 500 (HMW-PE) kesmeye ve çizilmeye daha dayanıklıdır; kesme tahtası ve gıda hattı parçalarında öne çıkar. PE 1000 (UHMW-PE) en yüksek aşınma ve darbe direncini, en düşük sürtünmeyi verir; kızak, aşınma plakası ve silo kaplaması içindir, ama klasik yöntemlerle kaynaklanmaz. Seçimi koddaki rakam değil, parçanın göreceği iş belirler.

Bu yazıda farkın nereden geldiğini, standardın ne dediğini, uygulamaya göre karar akışını ve teklif isterken kalem listesine ne yazmanız gerektiğini bulacaksınız.

PE 300 PE 500 PE 1000 Farkı: Fark nereden geliyor? Molekül ağırlığı

Üç kalite de aynı zincirden oluşur: art arda dizilmiş –CH2– birimleri. Değişen, zincirin uzunluğu yani molekül ağırlığıdır. Ticari adlardaki 300, 500 ve 1000, bu farkı kabaca anlatan piyasa kodlarıdır; normda tanımlı kesin değerler değildir. Polietilen ailesinin genel tablosu için polietilenin özellikleri ve türleri ile polietilen levha rehberimize bakabilirsiniz.

Zincir uzadıkça çentik darbe dayanımı, aşınma direnci ve gerilmeli çatlamaya direnç artar. Aynı uzunluk eriyik akışını da zorlaştırır: PE 1000 eridiğinde sıvı gibi akmaz, bu yüzden enjeksiyonla değil pres ya da ram ekstrüzyonla levha ve çubuk hâline getirilir.

*Tipik değerlerdir; üreticiye ve kaliteye göre değişir. Kesin değer için tedarik edilen kalitenin veri sayfasına bakın.

ASTM D4020, UHMW-PE’yi bir viskozite ölçümüyle tanımlar: 135 °C’de dekahidronaftalin içinde %0,02 derişimde bağıl viskozitesi 1,44 veya üzeri olan doğrusal polietilen. Pratik anlamı şu: “PE 1000” diye satılan levhanın gerçekten UHMW olup olmadığını adı ya da rengi değil, ölçülen molekül ağırlığı gösterir.

Karşılaştırma tablosu: hangi özellik hangisinde güçlü?

Sıcaklık sütunu bir uyarıdır: üç kalitenin de sürekli kullanım üst sınırı üretici veri sayfalarında yaklaşık 80 °C civarında verilir. Yani sıcaklık bu üçü arasında seçim yaptırmaz; 80 °C’yi sürekli aşan bir iş varsa polietilen ailesinin dışına bakmak gerekir.

Standart ne diyor? ISO 15527 sınırları

ISO 15527:2022, 10–200 mm kalınlıktaki pres polietilen levhaların gerekliliklerini tanımlar. Standart malzemeyi PE-UHMW ve PE-HD diye ayırır, PE-HD’yi de kendi içinde yüksek ve düşük molekül ağırlıklı iki gruba böler. Piyasadaki PE 1000 / PE 500 / PE 300 ayrımı bu gruplamaya yakın okunabilir; birebir şleşme üreticiye göre değişir.

Tablodan iki sonuç çıkar. Birincisi, aşınma değeri hacimsel kaybı, molekül ağırlığı 5 milyon g/mol olan referans bir PE-UHMW’ye (değeri 100) göre gösterir; UHMW grubu bu testte PE-HD gruplarından birkaç kat az malzeme kaybeder. İkincisi, UHMW’nin eriyik akışı ölçülemez; PE 1000’in kaynakta neden zorlandığının cevabı bu satırdadır.

Üç kalite tek tek

PE 300 (HDPE): kaynaklı gövde ve kimyasal ortam

PE 300 üçünün en kolay kaynaklanan ve şekillendirilen kalitesidir. Asit ve bazlara geniş kimyasal dayanım gösterir, neredeyse hiç nem almaz. Kimyasal depolama tankları, havalandırma kanalları, içme ve atık su ekipmanı ile kaynaklı hazneler tipik kullanım alanlarıdır. Yüzeyde sürekli kayan ya da aşındıran bir yük yoksa ekonomik ve doğru seçimdir. Ayrıntılar için PE 300 levha yazımıza ve Polietilen 300 ürün sayfasına bakabilirsiniz.

PE 500 (HMW-PE): kesme, çizilme ve orta aşınma

Daha uzun zincir, PE 300’e göre daha iyi aşınma ve darbe direnci ile yüksek kesme ve çizilme direnci getirir. Bu yüzden et, balık ve fırın hatlarında kesme tahtası ve doğrama yüzeylerinin, gıda makinelerindeki kılavuz ve kızak parçalarının tipik malzemesidir. Aşınmada PE 1000’in seviyesine çıkmaz; orta aşınma ve kesme yükü olan işlerde dengeli bir seçenektir. Renk ve kalınlık seçeneklerini Polietilen 500 sayfasında görebilirsiniz.

PE 1000 (UHMW-PE): aşınma, darbe ve kayma

Üçünün en yüksek aşınma direnci, en yüksek çentik darbe dayanımı ve en düşük sürtünmesi PE 1000’dedir. Dökme malzemenin kaydığı silo, bunker ve şut kaplamaları, konveyör kızakları, zincir kılavuzları, aşınma plakaları ve yıldız dişliler tipik uygulamalardır. Zayıf noktası birleştirmedir: eriyik akışı olmadığı için klasik sıcak gaz veya ekstrüzyon kaynağına uygun değildir; tasarım cıvata gibi mekanik bağlantıya göre yapılır. Aşınmaya dayanıklı diğer plastiklerle kıyas için aşınmaya dirençli plastikler rehberimize, ürün bilgisi için Polietilen 1000 sayfasına göz atın.

PE 100 ve PE 1000 AST nerede duruyor?

PE 100: bu serinin bir basamağı değil

PE 100 adı molekül ağırlığından değil, boru malzemelerinin uzun süreli dayanım sınıfından gelir. ISO 12162’ye göre “100”, 20 °C’de 50 yıl için öngörülen minimum gerekli dayanımın (MRS) 10 MPa olduğunu gösterir; PE 80’de bu değer 8 MPa’dır. Yani PE 100, PE 300’ün altında bir kalite değildir; basınçlı sistemler için sınıflandırılmış, kaynaklanabilir bir HDPE’dir. Kimyasal tanklarda ve basınçlı hatlara bağlanan parçalarda tercih edilir: Polietilen 100 levha.

PE 1000 AST: statik elektriğin birikmemesi gereken yerler

AST, antistatik demektir. Katkıyla yüzey direnci düşürülmüş bir PE 1000’dir; aşınma ve kayma özelliğini korurken statik yük birikmesini sınırlar. Toz ve granül taşıyan şutlarda, silo kaplamalarında, dolum ve ambalaj hatlarında kullanılır. Patlayıcı ortam (ATEX) gereksinimi olan bir iş için kalitenin uygunluğunu üretici belgesiyle doğrulayın: Polietilen 1000 AST.

Hangisini seçmeliyim? Uygulamaya göre karar akışı

1. Parça kaynakla birleşecek mi? Tank, kanal, hazne gibi kaynaklı bir gövdeyse PE 300; basınçlı sisteme bağlanıyorsa PE 100.
2. Yüzeyde sürekli kayan malzeme, aşındırıcı dökme yük ya da darbe var mı? Varsa PE 1000. Toz, granül veya statik risk de varsa PE 1000 AST.
3. Bıçak teması, çizilme ya da orta düzey aşınma mı söz konusu? Kesme tahtası ve gıda hattı parçaları için PE 500.
4. Sürekli sıcaklık 80 °C’yi aşıyor mu? Polietilen yerine daha yüksek sıcaklığa dayanan plastiklere bakın; teflon ve kestamit karşılaştırmamız iyi bir başlangıçtır.
5. Dar tolerans ve rijitlik mi gerekiyor? Polietilen yumuşak ve genleşmesi yüksek bir malzemedir; gıda hattında hassas parça için PE 1000 ile POM karşılaştırmamıza bakın.

Sık yapılan seçim hataları

• “Rakam büyüdükçe her şey iyileşir” varsaymak. PE 1000 aşınmada en iyisidir, ama kaynakla kapatılacak bir tankta yanlış seçimdir. Kalite yükseldikçe maliyet de genellikle artar; gereğinden yüksek kalite bütçeye yük olur.
• PE 1000 parçaları kaynakla birleştirmeyi planlamak. Birleştirme tasarımını baştan mekanik bağlantıya göre yapın.
• PE 100’ü serinin en düşük kalitesi sanmak. PE 100 bir boru malzemesi dayanım sınıfıdır; 300/500/1000 dizisiyle aynı ölçeğe ait değildir.
• Gıda uygunluğunu addan ya da renkten varsaymak. Uygunluk kaliteye ve belgesine bağlıdır; gıda teması varsa siparişte belirtin.
• Isıl genleşmeyi unutmak. Veri sayfalarında polietilenin doğrusal genleşme katsayısı 150–230 × 10⁻⁶/K aralığında verilir. Hesap örneği: 2 m’lik bir kızak 40 °C sıcaklık farkında yaklaşık 12–18 mm uzar. Bağlantı deliklerini buna göre boşluklu planlayın.

Teklif isterken kalem listesine ne yazmalı?

Polietilen levhaları stoktan satıyor ve istediğiniz en x boy ölçüsünde kesiyoruz. Doğru ve hızlı teklif için her kalemde şunları yazın:

• Kalite: PE 300, PE 500, PE 1000, PE 1000 AST veya PE 100
• Kalınlık (mm)
• En x boy (mm): kesilecek net ölçü
• Adet
• Renk
• Gıda teması: varsa bunu ve ihtiyaç duyduğunuz belgeyi belirtin
• Parçanın işi (tek cümle): “silo kaplaması”, “kesme tahtası” gibi; kalite seçiminin doğrulanmasını kolaylaştırır

Örnek kalem listesi: “PE 1000, siyah, 20 mm, 1000 x 2000 mm, 4 adet · PE 500, beyaz, 15 mm, 600 x 400 mm, 12 adet.”

Standart levha ölçüleri ve kalınlık aralıkları her kalitenin ürün sayfasında yer alır; tüm seçenekler mühendislik plastikleri sayfasındadır. Yaklaşık ağırlık için ağırlık hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Fiyat güncel piyasa koşullarına göre değiştiği için sabit liste yayımlamıyoruz; teklif, gönderdiğiniz kalem listesine göre hazırlanır.

Sık sorulan sorular

PE 1000 ile UHMW-PE aynı malzeme mi?

Evet. PE 1000, ultra yüksek molekül ağırlıklı polietilenin (UHMW-PE, PE-UHMW) piyasadaki adıdır. Molekül ağırlığı tipik olarak birkaç milyon g/mol’dür ve ASTM D4020 ile ISO 21304 bu malzemeyi tanımlar.

PE 1000 kaynak yapılır mı?

Klasik sıcak gaz veya ekstrüzyon kaynağına uygun değildir. Erimiş hâlde akmadığı için ISO 15527’de eriyik akış hızı “ölçülemez” olarak verilir. Kaynaklı gövde gereken işlerde PE 300 veya PE 100 seçilir; PE 1000 parçalar mekanik bağlantıyla sabitlenir.

Kesme tahtası için PE 500 mü, PE 1000 mi?

Bıçak teması ve çizilme baskın yükse PE 500 bu iş için tasarlanmış tipik kalitedir. Aynı yüzeyde yoğun kayma ve aşınma da varsa PE 1000 değerlendirilir. Her iki durumda da gıda teması için kalitenin uygunluğunu siparişte belirtin.

Hangi polietilen levha gıdaya uygundur?

Üç kalitenin de gıda temasına uygun kaliteleri üretilir, ancak uygunluk tek tek kaliteye, renge ve belgesine bağlıdır. Türkiye’de Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Plastik Madde ve Malzemeler Tebliği (2019/44), AB’de 10/2011 sayılı Tüzük geçerlidir. Teklif isterken gıda temasını ve ihtiyaç duyduğunuz belgeyi yazın.

PE 100 levha, PE 1000’in düşük versiyonu mu?

Hayır. PE 100 adı molekül ağırlığından değil, ISO 12162’deki boru malzemesi dayanım sınıfından gelir: 20 °C’de 50 yıl için minimum gerekli dayanım 10 MPa. Kaynaklanabilir bir HDPE’dir ve tank ile basınçlı sistem parçalarında kullanılır.

Polietilen levha kaç dereceye dayanır?

Üretici veri sayfalarında PE 300, PE 500 ve PE 1000 için uzun süreli üst kullanım sıcaklığı yaklaşık 80 °C olarak verilir. Kısa süreli dayanım ve alt sıcaklık sınırı kaliteye göre değişir; molekül ağırlığı arttıkça düşük sıcaklıktaki tokluk da artar.

Kalem listenizi gönderin

Kalite, kalınlık, en x boy ve adet bilgisini Teklif İste formuna yazın ya da satis@aydinlarmakinametal.com.tr adresine gönderin; satış ekibimiz teklifinizi hazırlasın. Telefon ve adres bilgileri iletişim sayfamızda. 1962’den beri OSTİM’de.

Kaynak notu: Sayısal değerler ISO 15527:2022, ASTM D4020, ISO 12162 ve üretici teknik veri sayfalarından alınmıştır. Değerler kaliteye, üreticiye ve levha kalınlığına göre değişir; tasarım için tedarik edilen kalitenin veri sayfasını esas alın.