17-4 PH Paslanmaz Çelik Nedir? H900, H1025 ve H1150 Koşulları Rehberi

Kısa cevap: 17-4 PH, yaklaşık %17 krom, %4 nikel ve %4 bakır içeren, tek kademeli düşük sıcaklık yaşlandırmasıyla sertleşen martensitik bir paslanmaz çeliktir. Avrupa normundaki karşılığı 1.4542, Amerikan karşılığı AISI 630’dur. H900 koşulunda 1310 MPa çekme dayanımına ve 40 HRC üzeri sertliğe ulaşır; korozyon direnci çoğu ortamda 304 kaliteye yakındır.

Yüksek mukavemet ile korozyon direncini aynı parçada isteyen mühendislerin ilk baktığı malzeme budur. Bu rehberde 630 paslanmaz çeliğin bileşimini, ısıl işlem koşullarını, hangi koşulun hangi parçaya uyduğunu ve sipariş verirken nelere dikkat etmeniz gerektiğini tek sayfada bulacaksınız.

17-4 PH Nedir ve Neden Bu Kadar Tercih Edilir?

630 Paslanmaz, çökelme sertleşmesi (precipitation hardening) ile güçlenen bir paslanmaz çelik türüdür. Adındaki “17-4” krom ve nikel oranını, “PH” ise sertleşme mekanizmasını anlatır.

Sertleşmenin kaynağı bakırdır. Çözeltiye alma işleminden sonra 480–620 °C aralığında yapılan yaşlandırmada, bakırca zengin çok ince parçacıklar yapı içinde çöker. Bu parçacıklar dislokasyon hareketini engeller ve dayanımı belirgin biçimde artırır.

Malzemeyi öne çıkaran üç özellik vardır:

• Tek adımda sertleşme: Su verme gerekmez; havada soğuma yeterlidir. Bu yüzden çarpılma riski düşüktür.
• Ayarlanabilir dayanım: Yaşlandırma sıcaklığı değiştirilerek mukavemet ve tokluk dengesi parçaya göre seçilir.
• Korozyon direnci: Martensitik paslanmazlar içinde en iyi korozyon direncine sahip kalitelerden biridir.

Muadilleri: 1.4542, AISI 630 ve Diğer Normlar

Aynı malzeme farklı normlarda farklı adlarla geçer. Teklif isterken bu kodlardan herhangi birini kullanabilirsiniz.

Norm	Kod / Ad	Kapsam
EN 10088	1.4542 – X5CrNiCuNb16-4	Avrupa normu
AISI	630	Amerikan kalite adı
UNS	S17400	Birleşik numaralandırma
JIS	SUS630	Japon normu
ASTM A564	Tip 630	Çubuk ve profil
ASTM A693	Tip 630	Levha, sac ve şerit
AMS 5643	17-4 PH	Havacılık çubuk standardı
AMS 5604	17-4 PH	Havacılık sac ve levha standardı

Diğer kalitelerin karşılıklarını çelik normları karşılaştırma tablosu sayfamızda bulabilirsiniz.

Kimyasal Bileşim

Aşağıdaki değerler ASTM A564 Tip 630 ve AMS 5643 sınırlarıdır (ağırlıkça %).

Element	Oran (%)
Karbon (C)	en çok 0,07
Krom (Cr)	15,0 – 17,5
Nikel (Ni)	3,0 – 5,0
Bakır (Cu)	3,0 – 5,0
Niyobyum + Tantal (Nb+Ta)	0,15 – 0,45
Mangan (Mn)	en çok 1,00
Silisyum (Si)	en çok 1,00
Fosfor (P)	en çok 0,040
Kükürt (S)	en çok 0,030

Düşük karbon kaynak kabiliyetini korur. Niyobyum karbonu bağlayarak tane sınırlarında krom karbür oluşumunu sınırlar.

630 Paslanmaz Isıl İşlem Koşulları: A, H900, H1025 ve H1150

Malzeme önce yaklaşık 1040 °C’de çözeltiye alınır ve soğutulur; bu duruma Koşul A denir. Ardından seçilen sıcaklıkta yaşlandırılır ve havada soğutulur. Koşul adındaki sayı, yaşlandırma sıcaklığının Fahrenheit karşılığıdır: H900, 900 °F yani yaklaşık 482 °C anlamına gelir.

Koşul	Yaşlandırma	Çekme dayanımı Rm (MPa, min.)	Akma Rp0,2 (MPa, min.)	Uzama (%, min.)	Sertlik (HRC, min.)
H900	482 °C, 1 saat	1310	1170	10	40
H925	496 °C, 4 saat	1170	1070	10	38
H1025	552 °C, 4 saat	1070	1000	12	35
H1075	579 °C, 4 saat	1000	860	13	32
H1100	593 °C, 4 saat	965	795	14	31
H1150	621 °C, 4 saat	930	725	16	28

Değerler ASTM A564 çubuk ürünler içindir; kesit ve ürün formuna göre değişebilir. Kesin değerler için siparişinizle birlikte gelen malzeme sertifikasını esas alın. Koşul A’daki malzeme en çok 38 HRC sertliktedir.

Tablonun okunuşu basittir: yaşlandırma sıcaklığı yükseldikçe dayanım düşer, uzama ve tokluk artar. Bu nedenle “en sert koşul en iyisidir” yaklaşımı çoğu zaman yanlış sonuç verir.

Çift yaşlandırma: H1150D ve H1150M

H1150D, 621 °C’de iki kez yaşlandırılmış koşuldur. Sertliği en çok 33 HRC ile sınırlanır ve petrol-gaz sektöründe hidrojen sülfürlü (ekşi) ortamlar için NACE MR0175 / ISO 15156 kapsamında kullanılır. H1150M ise önce 760 °C, sonra 621 °C’de yaşlandırılır; en yumuşak ve en kolay şekil verilen koşuldur.

Hangi Koşulu Seçmelisiniz? Parçaya Göre Karar Tablosu

Koşul seçimi, parçanın hangi yükü taşıyacağına ve hangi ortamda çalışacağına bağlıdır.

İhtiyacınız	Önerilen koşul	Neden
En yüksek dayanım, darbe yükü yok	H900	En yüksek akma ve sertlik
Mil, pim, bağlantı elemanı; dayanım ve tokluk dengesi	H1025 veya H1075	Dayanım yüksek, gevrek kırılma riski düşük
Darbe yükü, titreşim, gerilmeli korozyon riski	H1150	En yüksek tokluk ve uzama
Hidrojen sülfürlü ortam (petrol-gaz)	H1150D	NACE MR0175 sertlik sınırına uygun
Önce işlenecek, sonra sertleştirilecek parça	Koşul A	Son işlemden sonra tek yaşlandırma yeterli

H900 koşulunun darbe tokluğu düşüktür ve gerilmeli korozyon çatlamasına daha duyarlıdır. Darbe alan ya da deniz ortamında çalışan parçalar için H1025 ve üzeri koşullar daha güvenli seçimdir.

İşlenebilirlik, Kaynak ve Boyutsal Değişim

Talaşlı imalat için en uygun koşullar Koşul A (Cond. A) ve H1150’dir. Pratikte birçok atölye parçayı Koşul A’da kaba ve ince işler, sonra yaşlandırır.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta boyutsal değişimdir. Koşul A’dan yaşlandırmaya geçerken malzeme yaklaşık %0,05 oranında küçülür. Sıkı toleranslı parçalarda bu küçülme hesaba katılmalı ya da son taşlama yaşlandırmadan sonra yapılmalıdır.

Kaynak kabiliyeti iyidir. Eşdeğer bileşimli ilave metal kullanılır; kritik parçalarda kaynaktan sonra yeniden çözeltiye alma ve yaşlandırma önerilir. Ön ısıtma genellikle gerekmez.

Korozyon Direnci: 304 ile Karşılaştırma

Çoğu ortamda 630 paslanmaz, 304 kalite östenitik paslanmaza yakın bir korozyon direnci gösterir ve klasik sertleşebilir paslanmazlardan (410, 420) daha dayanıklıdır. Klorürlü ve sıcak ortamlarda ise 316 kalitenin gerisinde kalır.

Paslanmaz yüzeylerde görülen pas lekelerinin çoğu malzemeden değil, işleme ve montaj hatalarından kaynaklanır. Bu konuyu paslanmaz çelik neden paslanır yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Yaşlandırmadan sonra pasivasyon yapılması, yüzeyi koruyan oksit tabakasını güçlendirir.

630 Paslanmaz Kullanım Alanları

Yüksek dayanım, korozyon direnci ve düşük çarpılma bir arada gerektiğinde bu malzeme öne çıkar:

• Savunma ve havacılık: Yapısal bağlantı parçaları, aktüatör ve iniş takımı bileşenleri, füze parçaları.
• Pompa ve vana: Pompa milleri, vana milleri ve gövde içi parçalar.
• Makine imalatı: Dişliler, pimler, burçlar, hassas miller.
• Petrol, gaz ve denizcilik: H1150D koşulunda kuyu içi ekipman ve deniz suyuna yakın parçalar.
• Gıda ve kimya makineleri: Yüksek yük taşıyan, yıkamaya maruz parçalar.
• Kalıp sektörü: Korozyona dayanıklı kalıp parçaları ve itici pimler.

Savunma projelerinde malzeme seçimini ve izlenebilirliği ele aldığımız zırhlı araç alüminyum alaşımları yazımız da ilginizi çekebilir.

630 mu, 420 mi, 431 mi? Alternatiflerle Karşılaştırma

Martensitik paslanmazlar arasında seçim yaparken şu ayrım işinizi kolaylaştırır:

Kalite	Güçlü yanı	Zayıf yanı	Tipik kullanım
420 (1.4021)	Yüksek sertlik, düşük maliyet	Korozyon direnci sınırlı, su verme gerekir	Bıçak, kalıp, aşınma parçası
431 (1.4057)	İyi tokluk ve korozyon direnci	Dayanımı 630’un altında	Pompa mili, denizcilik parçası
630 / 17-4 PH (1.4542)	Çok yüksek dayanım, düşük çarpılma	H900’de düşük tokluk	Havacılık, mil, bağlantı elemanı
15-5 PH (1.4545)	Enine yönde daha iyi tokluk	Daha pahalı, stok seçeneği az	Kalın kesitli havacılık parçaları
PH 13-8 Mo (1.4534)	En yüksek dayanım-tokluk dengesi	En yüksek maliyet	Kritik uçak ve savunma parçaları

Paslanmaz ile alaşımlı çelik arasında kararsızsanız paslanmaz çelik ve alaşımlı çelik karşılaştırması yazımıza göz atın.

630 Paslanmaz Siparişi Verirken Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Doğru fiyatı ve doğru malzemeyi ilk seferde almak için talebinizde şu bilgileri belirtin:

1. Norm ve kalite: 1.4542, AISI 630 veya AMS 5643 gibi uymanız gereken standart.
2. Teslim koşulu: Koşul A mı, yoksa yaşlandırılmış (H900, H1025, H1150) mı?
3. Ürün formu ve ölçü: Yuvarlak, lama, altıgen çubuk ya da levha; çap veya kalınlık ve boy.
4. Adet ve kesim: Ölçüye kesim isteniyorsa parça boyu ve adedi.
5. Sertifika: Savunma ve ihracat projelerinde genellikle EN 10204 3.1 malzeme sertifikası istenir.

Ağırlık örneği: 630 paslanmaz çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7,78 g/cm³’tür. Ø50 mm çapında ve 1000 mm boyunda bir çubuk yaklaşık 15,3 kg gelir. Kendi ölçünüzü ağırlık hesaplama aracımızla saniyeler içinde hesaplayabilirsiniz.

630 paslanmaz için hızlı teklif alın Ölçünüzü, koşulu ve adedi yazın; stok durumunu ve fiyatı size en kısa sürede iletelim. Ostim’deki depomuzdan ölçüye kesim ve sertifikalı teslimat yapıyoruz.